«Όλα είναι σχέση, οι άλλοι είμαστε εμείς»
Αυτή η σκέψη συνδέεται άμεσα με την πλατωνική φιλοσοφία και τη θεωρία του για την αγάπη και την ανθρώπινη επαφή. Η μοναξιά είναι ένα σημαντικό πρόβλημα της εποχής μας.
Είναι όλο και πιο εμφανές, ότι η υποκειμενική αίσθηση της μοναξιάς αυξάνεται συνεχώς και η ίδια η μοναξιά είναι βασική αιτία επιδείνωσης της ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη και το άγχος, καθώς και της σωματικής υγείας.
Αυτό συμβαίνει γιατί αυξάνεται το επίπεδο της κορτιζόνης στον οργανισμό και έτσι αυξάνεται και η γενική φλεγμονή του που τον καθιστά ευάλωτο σε ασθένειες όπως τα εγκεφαλικά.
Σε αντίθεση με τις σχέσεις φιλίας που προφυλάσσουν τον οργανισμό από ασθένειες. Είναι γνωστό ότι στα κοινωνικά άτομα ο εγκέφαλος τους είναι πιο πλούσιος σε συνδέσεις μέσω των εγκεφαλικών συνάψεων, με αποτέλεσμα ο βαθμός έκπτωσης των γνωστικών λειτουργιών τους να μειώνεται στο πέρασμα του χρόνου.
Επειδή ο εσωτερικός μας κόσμος είναι ένας χώρος τεράστιος προς εξερεύνηση, μόνο εάν έχουμε μια συνεχή επαφή με τη μοναδικότητα μας και τη γνησιότητα μας, μπορούμε να μπούμε σε σχέση με άλλους ανθρώπους με τρόπο υπεύθυνο και δημιουργικό.
Σε επίπεδο βιολογικό, οι ουσιαστικές σχέσεις συμβάλλουν στην αύξηση του νευροτροφικού παράγοντα N.G.F. στο πλάσμα, που συμβάλλει στην αύξηση και διαφοροποίηση των νευρώνων και συνδέεται άμεσα με τη μειωμένη αντίδραση στον πόνο. Επίσης ο εγκέφαλος μας παράγει περισσότερη ντοπαμίνη εάν κάποιος μάς συναισθάνεται και μάς χαμογελά με νοιάξιμο. Τότε ο εγκέφαλος είναι πάντα έτοιμος να συντονιστεί με τα συναισθήματα και τις σκέψεις του άλλου.
Η ενεργοποίηση της ενσυναίσθησης, βοηθά στην καλλιέργεια του συγχρονισμού των εγκεφάλων. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι επικοινωνούν «στο ίδιο μήκος κύματος». Συμβαίνει κυρίως μεταξύ δύο ατόμων που έχουν βαθύ συναισθηματικό δεσμό μεταξύ τους. Ο συγχρονισμός είναι ιδιαίτερα αυξημένος μεταξύ συντρόφων, γονέων με τα παιδιά τους και μεταξύ πραγματικών φίλων. Είναι τότε που η ωκυτοκίνη αυξάνεται στον οργανισμό.
Η αυτονομία είναι μία κατάσταση του ανθρώπου που συνάδει με την υπευθυνότητα. Κατά βάθος είμαστε μόνοι σ’ αυτόν τον κόσμο και η ευθύνη γι’ αυτό που είμαστε είναι όλη δική μας. Είναι επίσης γεγονός ότι η αυτονομία μας κατά έναν βαθμό εξαρτάται και από τη σχέση μας με άλλους. Ο βαθμός αυτής της συνειδητότητας θα μάς φωτίσει στον δημιουργικό τρόπο σχετίζεσθαι με τους άλλους.
Είναι γνωστό ότι κάθε ανθρώπινη ύπαρξη αποκτά μεγάλο μέρος της αίσθησης με την πραγματικότητα του εαυτού της, από τον τρόπο που οι άλλοι λένε και σκέπτονται για την ίδια.
Οι πρώτες εμπειρίες που κάθε ανθρώπινη ύπαρξη αποκτά ώστε να καλλιεργήσει την ατομικότητα της, την ανεξαρτησία και αυτονομία της, ξεκινούν από το να μπει σε σχέση με τους άλλους. Όταν είναι μόνος φοβάται μήπως χάσει την συνειδητότητα του Εγώ του.
Το παιδί ως βιοκοινωνικό ον, κατά την παιδική του ηλικία δεν εξαρτάται μόνο για την ασφάλειά του από τους γονείς, αλλά ταυτόχρονα καλλιεργεί την επίγνωση του εαυτού του που είναι η βάση της ικανότητας του ώστε να προσανατολιστεί στη ζωή μετά από τις πρώτες σχέσεις δεσμού. Ένα χαρακτηριστικό της κοινωνίας μας είναι ότι δίνει μεγάλη σημασία στο να είμαστε κοινωνικά αποδεκτοί. Ο μεγάλος φόβος του σύγχρονου ανθρώπου σχετικά με τη μοναξιά είναι να μην μείνει μόνος.
Όλο πιο συχνά παρατηρείται οι άνθρωποι να βιώνουν ένα συναίσθημα κενού, χωρίς κάποιο νόημα για την ύπαρξη τους, που μαζί με τη μοναξιά, τούς οδηγεί στην ανάπτυξη της υπαρξιακής τους αγωνίας. Αυτή η κατάσταση μπορεί να αλλάξει μόνο μέσα από τις πραγματικές σχέσεις και να έλθει η ανακούφιση.
Μελέτες έχουν δείξει ότι στην ανθρώπινη ιστορία η εξέλιξη δημιούργησε στον ανθρώπινο εγκέφαλο ανάγκη για διαπροσωπική αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση μέσα από την επικοινωνία.
Ένας ανθρώπινος εγκέφαλος, μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυτό δεν το επιτυγχάνει. Σήμερα πολλοί άνθρωποι έχουν περιορίσει την κοινωνικότητά τους μέσα από επικοινωνία με τα A.I. Chatbot. Είναι προγράμματα υπολογιστή που προσομοιάζουν την ανθρώπινη ομιλία. Λειτουργούν σαν εικονικοί βοηθοί 24 ώρες το 24ωρο δίνοντας απαντήσεις με νόημα μέσα από τη μηχανική μάθηση που έχουν αναπτύξει.
Τα άτομα αυτά μπορεί να βιώνουν ακόμη μεγαλύτερη μοναξιά, γιατί έτσι τους καλλιεργείται ένα είδος αναπηρίας στην επικοινωνία τους με πραγματικούς ανθρώπους.
Σε μία πραγματικά φιλική σχέση η σχέση οικειότητας, ένα χάδι η κάποια σωματική επαφή, είναι πολύ σημαντικές. Το δέρμα μας έχει υποδοχείς που επιτρέπουν να μεταφέρουν το ερέθισμα στον εγκεφαλικό φλοιό. Εκεί παράγεται η ωκυτοκίνη, η ντοπαμίνη και αυξάνονται οι ενδορφίνες που λειτουργούν προληπτικά για καρδιοαγγειακά νοσήματα, μειώνοντας το άγχος και βελτιώνοντας τη διάθεση. Το άγγιγμα αυτό είναι ιδιαίτερα ευχάριστο εάν μάς το κάνει ένα άτομο που αγαπάμε.
Ιδιαίτερα στην εφηβεία οι φιλικές σχέσεις είναι οι πιο σημαντικές για την ανάπτυξη του εαυτού και της προσωπικότητας. Οι κοινές αξίες ενώνουν τους ανθρώπους και καλλιεργείται μία αίσθηση του ανήκειν σε Ομάδα με παρόμοιες απόψεις και προβληματισμούς. Οι δε φιλίες στην τρίτη ηλικία είναι πολύ σημαντικές γιατί προστατεύουν τους ηλικιωμένους από τη μοναξιά τους, που είναι ιδιαίτερα επώδυνη.
Πόσο σημαντικό είναι να έχουμε δίπλα μας ανθρώπους εμπιστοσύνης και που έχουμε την αίσθηση ότι σε δύσκολες στιγμές θα μάς σταθούν.
Όσο σημαντικό είναι στο να κατακτήσουμε την αυτονομία μας, άλλο τόσο σημαντικό είναι η αναγνώριση της αλληλεξάρτησης από άλλους σε επίπεδο συναισθηματικό, φροντίδας και παρουσίας. Αυτό αποτελεί ένα μάθημα ταπεινοφροσύνης και ευγνωμοσύνης.
Οι αξίες στον άνθρωπο που υπηρετούν τη ζωή του είναι βιολογικές, από τις οποίες γεννιέται και συντηρείται η ζωή του. Είναι επίσης ψυχικές και πνευματικές που υπηρετούν το ευ ζην του.
Η δε αγάπη είναι εκείνη που μάς κινητοποιεί προς τη σωστή κατεύθυνση των αξιών, ενώ το μυαλό μέσα από την ηθική τη στηρίζει.
Η προσωπική μας ελευθερία συνεχώς υπόκειται σε διαφόρων ειδών επιρροές, ξεκινώντας από τις επιθυμίες των όποιων άλλων. Εάν το Εγώ μάς επιτρέψει να τις διαχειριστούμε εποικοδομητικά, τότε γνωρίζουμε καλύτερα και βελτιώνουμε τον εαυτόν μας. Αυτό συνεπάγεται μια αυτοβελτίωση μας με συνειδητές αλλαγές στη ζωή μας.
Σπύρος Μεταξάς Ψυχίατρος - Ψυχοθεραπευτής